Recent heeft Nederlands onderzoek de oorzaak van atypische myopathie weer wat verder ontrafeld. Het hele onderzoek is hier terug te vinden. Opvallend is dat lang niet elke esdoorn soort die in Nederland voorkomt tot atypische myopathie kan leiden. Gelukkig maar! We hebben daarom op een rij gezet welke soorten wél en niet schadelijk zijn. Zo kun je zelf de bomen in de omgeving van je paard controleren en maatregelen treffen indien nodig.

Atypische myopathie - wat was dat ook alweer?

Atypische myopathie is een zeer ernstige spieraandoening, die vaak erg acuut optreedt. Het is een levensbedreigende ziekte waardoor de skeletspieren zodanig worden aangetast dat bewegen niet of nauwelijks meer mogelijk is. De ziekte treedt vooral (maar niet uitsluitend) in het najaar op, met name bij slecht weer als veel bladeren en zaden van de esdoorn vallen. Het betreft dan (jonge) dieren met weidegang. Soms worden paarden met deze aandoening dood gevonden. Het stofje Hypoglycine A is verantwoordelijk voor het ontstaan van een biochemisch defect in de vetstofwisseling van de spier. Hierdoor zijn de spiercellen niet meer in staat normaal te functioneren en gaan de spiercellen letterlijk kapot. Dat verklaart waarom dieren met atypische myopathie extreem stijf worden en koffiekleurige urine krijgen. Het myoglobine wat vrij komt uit de kapotte spiercellen kleurt de urine donker. Staat je paard regelmatig in het land en is hij plotseling erg stijf, of kan hij niet meer staan, met een snelle ademhaling en donkere urine? Bel dan direct je dierenarts!

Het stofje hypoglycine A komt voor in zaden, zaailingen en bladeren van de gewone esdoorn (acer pseudoplatanus). Vooral de zaden en zaailingen kunnen erg hoge concentraties hypoglycine A bevatten. Het stofje is tot op heden niet aangetroffen in de Noorse esdoorn of veldesdoorn (ook wel Spaanse aak genoemd). De plataan lijkt op sommige esdoorns, maar is niet giftig. Zie hieronder hoe je het verschil kunt maken.

Gewone esdoorn (acer pseudoplatanus)
Giftig!

Let op: de boom kan als hoge boom, maar ook als grote struik voorkomen!

Blad

Handnervig blad met gezaagde randen. Het blad verkleurt in de herfst nauwelijks en blijft donkergroen tot donkerbruin.

Zaadje

De zaden zijn de bekende 'helikopterzaadjes'. Typisch is de kleine hoek van ongeveer 90 graden die de zaadjes maken. Bij de andere esdoorns staan de zaadjes bijna recht tegenover elkaar!

Schors

De schors van de boom is grijsachtig en bij de jonge boom nog glad, maar bij oudere bomen wordt de schors schilferig.

Zaailing

Als zaailing zijn de blaadjes ongedeeld langwerpig driehoekig-eirond.


gewone esdoorn acer pseudoplatanus atypische myopathie 2
gewone esdoorn acer pseudoplatanus atypische myopathie
gewone esdoorn acer pseudoplatanus atypische myopathie stam bast
gewone esdoorn acer pseudoplatanus atypische myopathie zaailing liggend


Noorse esdoorn (acer platanoides)
niet giftig


Blad

Lichtgroen, handnervig en puntig blad wat lijkt op het blad van een plataan (zie onder). Als je de bladsteel doorbreekt komt er wit melksap uit, net als bij de veldesdoorn. Het blad verkleurt in de herfst wél flink naar geel tot rood. Dit in tegenstelling tot de gewone esdoorn.

Zaadje

Helikopterzaadjes, maar dan staan de zaadjes bijna recht tegenover elkaar in een hoek van ongeveer 180 graden. Duidelijk verschillend met de scherpe hoek die de zaadjes van de gewone esdoorn maken.

Schors

De schors van de boom is lichtgegroefd en grijs.

Zaailing

Als zaailing zijn blaadjes wat bruiner of donkerder groen en lijken de randen wat scherper gekarteld.
noorsew esdoorn acer platanoides atypische myopathie
noorse esdoorn acer platanoides atypische myopathie zaadje
noorse esdoorn acer platanoides atypische myopathie bast
noorse esdoorn acer platanoides atypische myopathie zaailing


Veldesdoorn (acer campestre)
Niet giftig

Wordt ook wel Spaanse aak genoemd

Blad

De bladeren zijn 3 of 5 lobbig met een gelobde bladrand. De lichtgroene bladeren zijn veel kleiner dan die van de Gewone en Noorse esdoorn. De bladeren zijn van onderen behaard en als je de steel doorbreekt komt er wit melksap uit, net als bij de Noorse esdoorn. In de herfst kleuren de bladeren goudgeel tot roodachtig. Dit in tegenstelling tot de gewone esdoorn.

Zaadje

De gevleugelde vruchten zijn gemakkelijk te herkennen: ze staan keurig twee aan twee in elkaars verlengde.



Schors

Het hout van de veldesdoorn is lichtbruin. De schors schilfert licht.

Zaailing

Het jonge blad heeft bij het uitlopen een rode tint.
veldesdoorn acer campestre atypische myopathie blad
veldesdoorn acer campestre atypische myopathie zaadje
veldesdoorn acer campestre atypische myopathie stam
veldesdoorn acer campestre atypische myopathie zaailing


Plataan (platanus hispanica / platanus acerifolia)

Ook wel: leiplataan of dakplataan genoemd. Geen esdoorn!

Let op: dit is geen esdoorn, maar lijkt er soms wel op. Daarom laten we zien hoe je verschil kunt maken met de bovenstaande 3 esdoornsoorten. Tegenwoordig heet de dakplataan; platanus hispanica, vroeger werd deze platanus acerifolia genoemd. Acerifolia verwijst naar de gelijkenis met de esdoorn!

Blad

Het brede handvormige blad heeft 3 - 7 spits getande lobben en is aan de onderzijde licht behaard. De middelste lob is even lang als breed. De rand van de bladeren zijn getand tot gezaagd. De herfstkleur is bruin/geel.

Zaadje

Opvallend anders dan bij de esdoorn! De vruchtbeginsels groeien uit tot behaarde nootjes die nog lang in grote bollen gegroepeerd bij elkaar blijven. Deze vruchtbollen hangen de hele winter door nog aan de boom en vallen pas na een jaar van de boom.

Schors

De herkenbare legerprint schors. De afschilferende bast met een lichtgroene tot geelgroene ondergrond en grijsgroene, donkergroene tot bruine loslatende schors.

Zaailing

De blaadjes zijn lichtgroen en groeien aan een centraal takje recht omhoog, voor het boompje zijtakken krijgt.

platanus acerifolia hispanica atypische myopathie blad
platanus acerifolia hispanica atypische myopathie zaadje
platanus acerifolia hispanica atypische myopathie stam
platanus acerifolia hispanica atypische myopathie zaailing