Geschreven door: Tessa van Daalen

Er bestaat bij sommige paardeneigenaren een aversie tegen vaccineren. Al dan niet aangewakkerd door indianenverhalen. Het merkwaardige is dat als er een ernstige ziekte uitbreekt, de roep om een middel niet van de lucht is. Vaccineren werkt echter alleen preventief, niet als een paard al ziek is.

De ´paarddichtheid´ in Nederland is groot. Daarnaast wordt er met paarden gereisd en aan evenementen meegedaan, dus er is veel onderling contact tussen ‘vreemde’ paarden. “De kans op razendsnelle verspreiding bij een besmettelijke ziekte is enorm”, vertelt dierenarts Vivianne van Leeuwen.

Influenza of griep is zo’n ernstige ziekte. Hoe ernstig weten velen niet, omdat er al heel lang geen grote uitbraken meer zijn geweest. Dat komt omdat de vaccinatie ertegen verplicht is voor pony’s en paarden die aan officiële wedstrijden meedoen. Van Leeuwen: “Als meer dan 80 procent van de paarden is gevaccineerd, is de kans klein dat het virus zich verspreidt. Dat heet ‘groepsimmuniteit’ en de niet-gevaccineerde dieren profiteren daarvan mee. Het wil overigens niet zeggen dat influenza helemaal niet voorkomt in Nederland. Maar de uitbraken zijn tot nu toe beperkt en meestal mild.”


Als meer dan 80 procent van de paarden is gevaccineerd, is de kans klein dat het virus zich verspreidt. Dat heet ‘groepsimmuniteit’



Equine services vaccinatie paspoort

Ziek van vaccinatie?
Influenza is een luchtwegaandoening die nare restverschijnselen kan geven. Correct vaccineren tegen de ziekte zorgt ervoor dat je paard niet of minder ziek wordt. Daarnaast zal het gevaccineerde paard minder virus uitscheiden en dus de ziekte minder snel verspreiden naar andere paarden.

Bijwerkingen in reactie op het influenzavaccin komen gelukkig weinig voor. Maar we kennen allemaal de verhalen van paarden die heftige reacties vertonen op de influenzavaccinatie. Kloppen die wel? Van Leeuwen: “Zonder reactie geen afweerstoffen en die wil je juist opwekken. Meestal gaat het om enige dagen stijfheid, soms een zwelling, lichte koorts of wat suf gedrag. Het paard heeft er slechts even last van. Dat is zo over en dan is hij beschermd. Hele ernstige bijwerkingen zien we zelden. In zo’n geval zou je de volgende keer een ander merk vaccin kunnen overwegen of bijvoorbeeld de influenza en de tetanus vaccinatie apart kunnen geven.


Vaccineer je alleen omdat het verplicht is, of voor de gezondheid van het paard?

Daarnaast is het belangrijk om paarden alleen te vaccineren wanneer ze verder gezond zijn.” Ze heeft moeite met collega-dierenartsen die -vaak onder druk van een eigenaar-  alleen het stickertje in het paspoort plakken en het vaccin weggooien. Of dierenartsen die bij een overschrijding van de datum de aantekening in het paspoort antidateren. “Dat is gewoon fraude. Maar los daarvan: vaccineer je alleen omdat het verplicht is, of voor de gezondheid van het paard? Je brengt met zulk soort acties het paard zelf, maar ook de populatie eromheen in gevaar.” Als er besmettelijke ziekten onder paarden uitbreken, is de roep van eigenaren om een middel niet van de lucht. “Een vaccin tegen influenza is gelukkig beschikbaar. Maar het werkt alleen vooraf, ter preventie. Vaccineren helpt niet als het paard al ziek is. Dan ben je te laat.”


Equine services paard vaccineren influenza tetanus

Titeren is niet afdoende
Vaccineren zorgt voor de opbouw van een specifieke afweer tegen een bepaalde ziekteverwekker. ‘Titeren’ wil zeggen dat je de hoeveelheid afweerstoffen tegen een bepaalde ziekteverwekker meet in het bloed. Er gaan in sommige kringen stemmen op om te titeren, in plaats van met regelmaat te vaccineren.
Erkend paardendierenarts Annelies Wouters, werkzaam bij MSD Animal Health, geeft aan waarom het niet verstandig is om op basis van titeren bij paarden te bepalen of een (herhalings)vaccinatie nodig is of niet. “De hoeveelheid antistoffen tegen influenza en tetanus correleren goed met de bescherming. Titeren is echter een momentopname. Al vind je antistoffen, het zegt niets over hoe lang die nog in voldoende mate aanwezig zullen blijven en dus hoe lang het paard nog voldoende is beschermd tegen de ziekte.”


Titeren is echter een momentopname. Het zegt niets over hoe lang antistoffen nog in voldoende mate aanwezig zullen blijven en dus hoe lang het paard nog voldoende is beschermd tegen de ziekte.

Ze legt uit dat slechts een deel van de afweerstoffen tegen een bepaalde ziekteverwekker in het bloed circuleert. “Als een paard correct is gevaccineerd of recent de ziekte heeft gehad, maakt hij zogenaamde ‘geheugencellen’ aan. Daardoor herkent het lichaam bij een volgend contact de ziektekiem sneller en produceert het razendsnel de nodige specifieke afweerstoffen. Aanwezigheid van geheugencellen ofwel de potentie om dit stukje afweer wel of niet te kunnen aanmaken, kun je niet vaststellen met titeren.”

Basisvaccinatie: drie keer
Voor afdoende afweer is het nodig dat paarden een volledige basisvaccinatie krijgen. Vreemd genoeg hanteren de FEI en de KNHS hiervoor een andere standaard. Verschillende onderzoekers zijn het erover eens dat er na twee injecties, waarbij de tweede 21 tot 92 dagen na de eerste wordt gegeven, nog een derde nodig is, vijf tot zeven maanden na de tweede. De FEI hanteert dit advies ook in haar reglement.
Volgens de KNHS is na de eerste twee injecties een jaarlijkse boostervaccinatie voldoende. Het argument van de bond is dat zij de ‘minimumeis’ hanteren. Deze minimumeis wordt echter verder niet onderbouwd.

Onderzoek heeft uitgewezen dat zo’n vier tot zes maanden na de eerste twee vaccinaties een dip optreedt in de immuniteit

Annelies Wouters: “Onderzoek heeft uitgewezen dat zo’n vier tot zes maanden na de eerste twee injecties een dip optreedt in de immuniteit. Bij jonge paarden is dit het meest uitgesproken. Komt het paard op dat moment een influenzavirus tegen, dan kan hij erg ziek worden en ook veel virus verspreiden. Daarom is het zo belangrijk om jonge paarden wel die derde vaccinatie te geven. Na deze drievoudige basisvaccinatie is een paard langdurig beschermd en is een jaarlijkse herhalingsvaccinatie voldoende. Wel is het verstandig om een paard dat veel contact heeft met andere paarden, bijvoorbeeld als je elke week op wedstrijd gaat, vaker te vaccineren. Daarbij kan je het advies van de FEI volgen."

Het is niet zo dat gevaccineerde paarden niet ziek kunnen worden. Hun lichaam is echter zo voorbereid dat ze geen of nauwelijks symptomen ontwikkelen en wat ook erg belangrijk is: ze scheiden minder virus uit, waardoor het besmettingsrisico voor andere paarden veel kleiner is. Daarbij geldt dat hoe recenter de laatste vaccinatie plaatsgevonden heeft, hoe beter de bescherming.


Equine services drievoudige basisvaccinatie grafiek antistoffen MSD