Heeft mijn paard pijn?

Het is niet altijd makkelijk om pijn en pijnsignalen te herkennen bij een paard. Paarden kunnen pijn heel erg lang verbergen. Net als mensen kunnen paarden onderling een verschillende drempel hebben in het uiten van pijn in gedragsverandering. In het algemeen geldt dat je paarden als soort kunt kwalificeren als het type stoïcijns tot de max. Dat gegeven is logisch als je je bedenkt dat paarden eigenlijk prooi-kudde dieren zijn die grazen op open vlaktes. Op een open vlakte is het een duidelijk voordeel voor het paard en de kudde, om zich zo normaal mogelijk te gedragen in het geval van fysiek discomfort. Het dier wordt op die manier minder snel opgemerkt als fragiel zwak prooidier door een roofdier. Het dier wat het beste de pijn kan verbergen, heeft de grootste overlevingskansen. Als je kijkt naar onze gedomesticeerde paarden is dit overlevingsmechanisme helaas een groot nadeel.

Dierenfysiotherapeut Margriet Koopman legt in het volgende artikel uit hoe je pijn bij je paard kunt herkennen en verhelpen.


Happen naar de buik pijn bij paarden


Het dier wat het beste de pijn kan verbergen, heeft in het wild de grootste overlevings- kansen. Paarden zijn daarom van nature stoïcijns tot de max

Bij de meeste blessures en medische aandoeningen zijn de signalen van discomfort zo overduidelijk dat ze niet zomaar worden gemist en kan er interventie plaatsvinden. Helaas komt het vaak genoeg voor dat paarden lijden aan pijnlijke aandoeningen er erg stoïcijns onder zijn waardoor discomfort niet makkelijk te detecteren is. Ook komt het voor dat er onverklaarbaar verandering in gedrag aanwezig is, maar dat het niet duidelijk is waar de oorzaak precies ligt. Het is heel verleidelijk om het veranderd gedrag dan onder een gedragsprobleem te scharen.

Het is heel verleidelijk om het
veranderd gedrag onder een
gedragsprobleem te scharen, terwijl
er vaak pijn aan ten grondslag ligt

Het is belangrijk om te weten dat een paard zich heel anders kan gedragen en pijnsignalen kan verbergen of juist meer kan uiten in de nabijheid van mensen. De aanwezigheid van mensen kan afleiding van de pijn geven of het paard wil zich “groot”houden zodat het  compleet normaal lijkt. Wanneer het paard dan alleen wordt gelaten, laat het paard zijn schild vallen en laat dan ook duidelijk meer discomfort zien. Het kan ook zijn dat juist de aanwezigheid van mensen en andere dieren zorgen voor meer omgevingsprikkels die het al overbelaste zenuwstelsel overprikkelen en zo voor meer pijngedrag zorgt. Op tijden dat het paard anticipeert op het te komen werk, kunnen er ook meer pijnsignalen of gedragsverandering aanwezig zijn.


Pijnsignalen paard

Hele lichaam:

  • Kreupelheid, stijfheid
  • Oncomfortabel tijdens het borstelen, aansingelen, opzadelen
  • Het schuren van lichaamsdelen tegen objecten
  • Herhaaldelijk rekken
  • Abnormale houdingen in rust, tijdens plassen of mesten
  • Trillen, spiersamentrekkingen of tremor
  • Leunen tegen een object of de wand tijdens rusten
  • Frequent gaan liggen en opstaan zonder te rollen
  • Overgevoelig bij aanraken, extra geagiteerd op vliegen
  • Vermagering zonder duidelijke oorzaak

Staart:

  • Staartzwiepen
  • Knijpen met de staart

Benen:

  • Schoppen of een been heffen richting de buik
  • Frequent verschuiven van gewicht over de benen van voor naar achter of van zijde naar zijd
  • Slaan naar achteren of opzij
  • Stampen en schrapen zonder dat daar een duidelijke aanleiding voor aanwezig is zoals voeren
  • In ruststand staan de voorbenen niet recht onder het lichaam

Hoofd en hals:

  • Plat leggen van de oren of het hoofd wegdraaien zonder dat er een duidelijke externe stimulus aanwezig is
  • Happen of bijten naar zichzelf (denk aan koliek!)
  • Excessief gapen
  • Herhaaldelijk slaan, schudden met het hoofd
  • Glazige blik, doffe en matte aanblik
pijn bij paarden Equine pain face poster

Geluid:

  • Tandenknarsen
  • Kreunen, grommen of steunen
  • Herhaald zuchten

Gedrag:

  • Algemene boosheid, chagerijning zijn tegen mensen of soortgenoten
  • Onwilligheid om het normale werk te doen
  • Verzet, vluchtgedrag in het werk
  • Hyperresponsief, vaker schrikken, spoken zien
  • Rusteloosheid, onbehaaglijkheid
  • Een verandering van eetpatroon

Gezicht:

  • Oren stijf naar achteren, asymmetrisch bewegen van de oren, laten hangen van de oren waarbij de oren iets naar buiten zijn gedraaid. Toegenomen afstand tussen de oren
  • Dichtknijpen van de ogen
  • Spanning boven het ooggebied, aanspanning van de spieren boven het ooggebied, fronsen
  • Toegenomen spanning van de kauwspieren
  • Gespannen mond en geprononceerde kin, bovenlip is teruggetrokken en de onderlip vormt een geprononceerde kin
  • Gespannen neusgaten, neusgaten zijn iets vernauwd, profiel van de neus is afgevlakt en de lippen zijn langer

Zelf pijn herkennen bij je paard

Je kent je paard, maar kijk elke week een écht naar je paard. Hoe staan zijn oren? Hoe strak staat zijn kaak? Hoe kijkt hij uit zijn ogen? Noteer je bevindingen en train jezelf. Dankzij verschillende onderzoeken zijn de pijnsignalen steeds duidelijker omschreven. Om ongemak bij je paard ook voor jou als paardeneigenaar beter herkenbaar te maken zijn er Apps, scorelijstjes en posters. De sleutel ligt in veel en vaak oefenen. Weet hoe je paard kijkt als hij comfortabel is, dan kun je subtiele veranderingen bij pijn beter opmerken.

horse grimace scale app pijn bij paarden

Download de App

De Horse Grimace Scale App kun je downloaden in de App-store van Android telefoons. Je kunt hier met foto's van paarden oefenen om hun gezichtsuitdrukking te beoordelen. Nadat je een paar van deze trainingsfoto's hebt doorlopen, kun je je eigen paard invoeren. Je kunt vervolgens eenvoudig aangeven hoe de gezichtsuitdrukking van je eigen paard is. Zo heb je een normaalbeeld van je paard in goede gezondheid. Mocht er subtiele pijn ontstaan, dan heb je dit binnen no time door. Misschien merk je bij het volgen van de training zelfs wel dat je paard nu ook niet lekker in zijn vel zit. Hoe eerder je klachten herkent, hoe sneller je paard weer pijnvrij is!

Pijn score opschrijven

Met onderstaande vragenlijsten kun je je eigen paard beoordelen op verschillende punten. De score die er uitkomt helpt je om een inschatting te maken van het comfort of juist ongemak bij je paard. Je kan het formulier hier downloaden. De pijnscore is ontwikkeld door paardenspecialisten van de universiteit Utrecht.

Paarden pijnscore pagina 1
paarden pijnscore pagina 2


Pijn, en nu?

Wanneer je vermoed dat je paard pijn heeft maar je bent er niet zeker van, kan het heel nuttig zijn om videopnames te maken. Je kunt de opnames vertraagd afspelen zodat je vaak pijnsignalen bij het paard ziet die je anders gemist zou hebben. Vraag ook om een objectief oordeel van een buitenstaander zoals, een dierenarts, hoefsmid, fysiotherapeut of een gedragstherapeut. Een buitenstaander ziet vaak meer of andere signalen dan jijzelf omdat je je paard dagelijks ziet of omdat je gewend bent geraakt aan bepaalde gedragingen.
Denk bij gedragsverandering, plotseling verzet, staken of vluchten in het werk altijd eerst aan pijn voordat je aan andere oorzaken denkt.

Pijn bij aansingelen paardHet is belangrijk om de oorzaak van de pijn te achterhalen en om wat voor type pijn het gaat. Schakel bij vermoeden van pijn dus altijd een dierenarts in. Een chronische pijn kan een ander soort behandeling en medicatie vragen dan een acute pijn. Bij juiste pijnbestrijding zullen de pijnsignalen en het pijngedrag verminderen en vaak uiteindelijk verdwijnen. Bij chronische pijn is het heel belangrijk om het algehele welzijn van het paard in de gaten te houden. Een paard met pijn heeft een verminderde weerstand tegen ziektes, verbruikt veel energie aan het dealen met de pijn en wordt daardoor vaak ook mager. Wanneer een paard ondanks goede optimale pijnmedicatie en een goed management toch veel pijnsignalen en pijngedrag laat zien, is het misschien tijd om afscheid te nemen.


Video pijn signalen herkennen

Recent (28-04-2017) heeft dr. Sue Dyson de meest recente resultaten van haar onderzoek gedeeld met de Animal Healt Trust over pijnsignalen bij het paard. Hoe eerder pijn bij het paard door de eigenaar wordt opgemerkt, hoe beter de kansen zijn om het paard er snel vanaf te helpen. Voorbeelden van pijnsignalen die een eigenaar makkelijk kan signaleren zijn: oren naar achteren, mond open, oogwit tonen, hoofdschudden, bokken en trappen na een sprong en moeilijk doen bij het opzadelen. In onderstaande video wordt het uitgelegd.


Interview met de vrouw achter de 'equine pain face'



Bronnen:

  • An Equine painface, Karina B Gleerup, Björn Forkman, Casper Lindegaard, Pia H Andersen. Veterinary Anasthesia and Analgesia, 2014
  • Detecting discomfort, Sue Donnel, the Horse, Dec. 2011.
  • Development of the Horse Grimace Scale (HGS) as a Pain Assessment Tool in Horses Undergoing Routine CastrationEmanuela Dalla Costa , Michela Minero, Dirk Lebelt, Diana Stucke, Elisabetta Canali, Matthew C. Leach PLOS Published: March 19, 20
  • Paardenkliniek Universiteit Utrecht